Perthes hastalığı (tam adıyla Legg-Calvé-Perthes hastalığı), femur başındaki kan dolaşımının geçici olarak bozulması sonucu kemik dokusunun hasar gördüğü, çocukluk çağında görülen nadir ancak önemli bir kalça hastalığıdır. Hastalık kendiliğinden sınırlı bir seyir izlemekle birlikte, tedavi edilmediğinde ya da geç kalındığında kalça ekleminde kalıcı şekil bozuklukları ve ilerleyen dönemde artrit gelişebilir.
Bu yazıda Perthes hastalığının ne olduğunu, nasıl seyrettiğini, belirtilerini ve genel tedavi yaklaşımlarını bilgilendirme amacıyla ele alıyoruz. Çocuğunuzla ilgili değerlendirme ve tedavi kararları için mutlaka bir çocuk ortopedi uzmanına başvurmanız gerektiğini hatırlatırız.
Çocuğunuzda aksama ya da kalça ağrısı mı fark ettiniz? Uzman değerlendirmesi için Prof. Dr. Güney Yılmaz ile iletişime geçebilirsiniz.
Perthes Hastalığı Nedir?
Kalça eklemi, uyluk kemiğinin (femur) üst ucundaki küresel yapıdaki femur başı ile leğen kemiğindeki (pelvis) buna uygun yuvadan (asetabulum) oluşur. Perthes hastalığında bu yuvarlak başın kanlanması bilinmeyen bir nedenle geçici olarak kesilir. Kansız kalan kemik dokusu ölmeye (nekroz) başlar; ardından vücut savunma mekanizması devreye girerek ölü kemiği temizler ve yeni kemik yapımını başlatır.
Bu iyileşme süreci boyunca femur başı yumuşar, kırılganlığı artar ve şeklini kaybedebilir. Hastalığın uzun vadeli sonucunu belirleyen en kritik etken, yeniden şekillenme tamamlandığında femur başının kalça yuvayla ne kadar uyumlu olduğudur; bu uyum ne kadar iyiyse, kalçanın ilerideki fonksiyonu o kadar iyi olur.
Hastalığın Evreleri
Perthes hastalığı tipik olarak dört aşamadan geçer. Bu aşamaların toplam süresi aylarca hatta yıllarca sürebilir ve her çocukta farklılık gösterebilir.
Evre
Ne Olur?
Görüntüleme Bulgusu
1. Nekroz (Başlangıç)
Femur başındaki kan dolaşımı kesilir, kemik hücreleri ölmeye başlar.
Grafide erken dönemde değişiklik olmayabilir; MRG ile saptanabilir.
2. Parçalanma (Fragmantasyon)
Ölü kemik doku parçalanır, femur başı yumuşar ve şekli bozulabilir.
Direk grafide kemik yoğunluğu azalması ve parçalanma görülür.
3. Reossifikasyon (Yeniden Kemikleşme)
Yeni kemik dokusu oluşmaya başlar, femur başı yeniden şekillenir.
Grafide yeni kemik oluşumu izlenir.
4. İyileşme (Kalıntı)
Süreç tamamlanır; femur başı son şeklini alır.
Sonuç şekil grafi ile değerlendirilir; artık yapısal bulgular sabittir.
Kimler Risk Altında?
Perthes hastalığı çoğunlukla 4–10 yaş arasındaki çocuklarda görülür. Erkek çocuklarda kız çocuklara kıyasla yaklaşık dört kat daha fazla rastlanır. Hastalığın görülme sıklığını artırdığı düşünülen faktörler şunlardır:
Ailede Perthes öyküsü: Genetik yatkınlık riski artırabilir.
Geçirilmiş kalça travması: Küçük ve tekrarlayan darbeler femur başı damarlanmasını olumsuz etkileyebilir.
Kan pıhtılaşma bozuklukları: Damar tıkanıklığına yatkınlık yaratan durumlar rol oynayabilir.
Pasif sigara maruziyeti: Bazı çalışmalarda ilişki bildirilmiştir.
Düşük doğum ağırlığı: Belirli çalışmalarda risk faktörü olarak tanımlanmıştır.
ℹ️ Bilgi Perthes hastalığı genellikle tek kalçada görülür; her iki kalçanın aynı anda etkilenmesi oldukça nadirdir (%10’un altında). Bununla birlikte semptomların başladığı tarafın yanı sıra karşı kalça da zaman içinde izlenmelidir.
Perthes Hastalığının Belirtileri
Hastalığın başlangıcı çoğu zaman sinsi ve yavaştır. En sık görülen belirti ve bulgular şunlardır:
Aksama: Genellikle ilk fark edilen belirtidir. Ağrıdan bağımsız olarak da ortaya çıkabilir.
Kalça veya kasık ağrısı: Fiziksel aktiviteyle artar, dinlenmekle azalır. Ağrı zaman zaman uyluk ya da diz bölgesine yayılabilir.
Hareket kısıtlılığı: Kalçanın özellikle iç rotasyon ve abdüksiyon hareketlerinde kısıtlanma saptanır.
Kas erimesi (atrofi): Uzun süre devam eden topallama sonucunda etkilenen taraf uyluk ve baldır kaslarında incelme görülebilir.
Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı; öykü, fizik muayene ve görüntüleme yöntemlerinin bir arada değerlendirilmesiyle konur. Çoğu vakada iki yönlü kalça grafisi (ön-arka ve “frog-leg” yan pozisyon) yeterlidir. Hastalığın çok erken evresinde grafide henüz değişiklik görülmeyebilir; bu durumda manyetik rezonans görüntüleme (MRG) hem erken tanı hem de femur başının kanlanmasını değerlendirmek için kullanılır.
Radyolojik değerlendirme yalnızca tanı için değil, hastalığın evrelendirilmesi ve tedavi planının oluşturulması için de kritik öneme sahiptir.
Perthes hastalığı tanısı alan ya da şüphelenilen bir çocuk için uzman görüşü almak istiyorsanız Prof. Dr. Güney Yılmaz‘ın kliniğine ulaşabilir veya muayenehaneyi haritada bulabilirsiniz.
Tedavi planı; çocuğun yaşına, hastalığın evresine, femur başındaki şekil değişikliğinin derecesine ve kalça eklemindeki hareket açıklığına göre şekillendirilir. Genel hedef femur başını pelvik yuvanın içinde tutmak ve hareket açıklığını korumaktır.
Hangi tedavi yönteminin uygulanacağı, her çocuk için çocuk ortopedi uzmanı tarafından ayrıca değerlendirilir. Aşağıdaki bilgiler genel bir çerçeve sunmak amacıyla verilmektedir.
Cerrahi Olmayan (Konservatif) Tedavi Yöntemleri
Ağrı ve inflamasyon kontrolü: Kalça eklemindeki sıvı artışı ve yangıyı azaltmaya yönelik ilaç tedavisi uygulanabilir.
Fizik tedavi ve egzersiz: Kalça hareket açıklığını korumak ve artırmak amacıyla belirli egzersiz programları planlanabilir. Bu programlar hastanın genel durumuna göre özelleştirilir.
Aktivite düzenlemesi: Femur başına binen yükü azaltmak için bazı dönemlerde belirli hareketlerin kısıtlanması gerekebilir.
Cerrahi Tedavi Yöntemleri
Özellikle 6 yaş üstündeki çocuklarda, femur başındaki şekil bozukluğu ilerlediğinde ya da konservatif tedaviye yanıt alınamadığında cerrahi seçenekler değerlendirilebilir:
Yumuşak doku cerrahisi: Kalça ekleminin hareket açıklığını artırmak ve femur başını yuvada tutmaya yardımcı olmak amacıyla uygulanır.
Femur (uyluk) tarafı osteotomisi: Femur başını pelvik yuvaya daha iyi yönlendiren kemik kesisi ameliyatıdır.
Pelvik osteotomi: Kalça yuvasının şeklini ve yönünü değiştirerek femur başının daha iyi örtülmesini sağlayan ameliyattır.
Kombine osteotomi: Gerekli görülen vakalarda pelvik ve femur tarafı ameliyatları birlikte uygulanabilir.
⚠️ Önemli Hatırlatma 6 yaş altındaki çocuklarda Perthes hastalığının seyri genellikle daha iyidir; bu yaş grubunda cerrahi tedaviye nadiren ihtiyaç duyulur. Ancak her vaka kendine özgü olduğundan tanı ve takip sürecinin bir çocuk ortopedi uzmanı tarafından yönetilmesi büyük önem taşır.
Uzun Dönemde Ne Beklenir?
Perthes hastalığı, başlangıcından iyileşmeye kadar aylarca sürebilen kendiliğinden sınırlı bir hastalıktır. Uzun vadeli kalça sağlığını etkileyen başlıca etkenler şunlardır:
Tanı anındaki yaş: Küçük yaşta tanı alan çocuklarda yeniden şekillenme kapasitesi daha yüksek olduğundan sonuçlar genellikle daha iyidir.
Femur başı hasar derecesi: Başın ne kadarının etkilendiği, uzun dönem kalça uyumunu doğrudan belirler.
Tedaviye başlama zamanı: Uygun dönemde yapılan müdahaleler femur başının kalça yuvayla uyumlu iyileşmesine katkı sağlar.
Erken tanı ve düzenli uzman takibi, hastalığın en iyi şekilde yönetilmesi ve kalça ekleminin korunması açısından belirleyici rol oynar.
Prof. Dr. Güney Yılmaz – Ankara Çocuk Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı
Prof. Dr. Güney Yılmaz, Ankara’da çocuk ortopedisi ve travmatolojisi alanında uzmanlık hizmeti vermektedir. Perthes hastalığı başta olmak üzere gelişimsel kalça displazisi, femur başı epifiz kayması, bacak şekil bozuklukları ve uzatma cerrahileri konularında deneyimli bir ekiple çalışmaktadır.
Muayenehane Adresi: Barbaros Mahallesi, Tahran Caddesi No:3 Daire:6, Çankaya / ANKARA Telefon / WhatsApp:0543 931 79 77
Çocuğunuzun kalça sağlığı için uzman görüşü almak istiyorsanız kliniğimizle iletişime geçebilir ya da Instagram üzerinden bizi takip edebilirsiniz.
Perthes hastalığı her zaman ameliyat gerektirir mi?
Hayır. Perthes hastalarının önemli bir bölümünde cerrahi tedaviye gerek duyulmaz; izlem, ağrı yönetimi ve fizik tedavi ile süreç yönetilebilir. Ancak daha ileri yaşta tanı alan ya da femur başı hasarı belirgin olan çocuklarda cerrahi tedavi gerekebilir. Bu karar, uzman değerlendirmesi sonucunda her hasta için ayrı belirlenir.
Perthes hastalığı ne kadar sürer?
Hastalığın toplam süresi genellikle 2 ile 5 yıl arasında değişir; bu süre hastadan hastaya farklılık gösterir. Hastalığın evresine, çocuğun yaşına ve uygulanan tedaviye bağlı olarak iyileşme süreci uzayıp kısalabilir. Düzenli radyolojik takip, sürecin doğru yönetilmesi açısından önemlidir.
Perthes hastalığında çocuk spor yapabilir mi?
Aktivite kısıtlamaları; hastalığın evresine, femur başındaki hasarın derecesine ve uygulanan tedaviye göre hekimce belirlenir. Bazı dönemlerde belirli sporlar kısıtlanırken, diğer dönemlerde kontrollü aktiviteye izin verilebilir. Bu konuyu çocuğunuzun takip eden ortopedi uzmanıyla görüşmeniz önerilir.
Perthes hastalığı ilerleyen dönemde kalça protezine yol açar mı?
Erken tanı alıp uygun şekilde tedavi edilen hastaların büyük çoğunluğu ileri yaşa kadar sorunsuz bir kalça fonksiyonu sürdürebilir. Ancak femur başı hasarının ağır olduğu ve geç tanı konulan bazı vakalarda uzun vadede erken kalça artriti ve buna bağlı protez ihtiyacı gelişebilir. Bu riski en aza indirmenin yolu erken ve düzenli uzman takibinden geçmektedir.
Bu sayfa yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hekim muayenesinin, tanısının ya da tedavisinin yerini tutamaz. Kişisel teşhis veya tedavi kararları için mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurunuz. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.
