Çocuğun yürürken bir yana yatması ya da pantolon paçalarının farklı durması, ailelerin dikkatini çeken ilk işaretlerdir. Bu tablonun arkasında çoğu zaman bacak boy eşitsizliği bulunur. Bilindiği gibi iki bacak arasında küçük farklar toplumda oldukça yaygındır. Bu farklar çoğu zaman hiçbir şikâyete yol açmaz. Ancak fark büyüdükçe yürüyüş, duruş ve omurga dengesi etkilenebilir. Bu nedenle doğru ölçüm ve düzenli takip büyük önem taşır.
Bacak Boy Eşitsizliği Neden Ortaya Çıkar?
Nedenler genel olarak doğumsal ve sonradan gelişen olmak üzere iki grupta incelenir. Doğumsal nedenler arasında fibular hemimeli ve doğumsal femur kısalığı yer alır. Ayrıca bir bacağın diğerinden daha fazla büyüdüğü hemihipertrofi de bu grupta değerlendirilir.
Sonradan gelişen nedenler ise daha çeşitlidir. Örneğin büyüme plağını etkileyen kırıklar, kemiğin uzama hızını yavaşlatabilir. Bunun yanı sıra kemik enfeksiyonları ve bazı kemik lezyonları da büyüme dengesini bozabilir. Nitekim kalça çıkığı ve Perthes hastalığı gibi kalça sorunları da uzunluk farkı yaratabilir. Öte yandan bazı çocuklarda belirgin bir neden saptanamaz.
Belirtiler ve Değerlendirme Süreci
Belirtiler, farkın büyüklüğüne göre değişir. Hafif farklar çoğunlukla fark edilmez. Bununla birlikte belirgin farklarda topallama, tek taraflı parmak ucunda yürüme veya kalça seviyesinde eğiklik görülebilir. Üstelik uzun dönemde omurgada telafi edici eğrilikler gelişebilir.
Değerlendirme, ayrıntılı öykü ve fizik muayene ile başlar. Öncelikle kalça seviyesi, ayak altına konan bloklar yardımıyla ölçülür. Ardından ayakta çekilen tüm bacak grafisiyle fark netleştirilir. Gerekli durumlarda kemik yaşını belirlemek için el bileği grafisi istenir. Bu sayede büyüme tamamlanana kadar farkın ne kadar artacağı öngörülebilir. Dolayısıyla tedavinin zamanlaması, bu büyüme hesaplamalarına dayanarak planlanır.
Bacak Boy Eşitsizliği Tedavisinde Kullanılan Yöntemler
Tedavi planı; farkın miktarına, çocuğun yaşına ve altta yatan nedene göre belirlenir. Küçük farklarda çoğu zaman yalnızca izlem yeterli olur. Biraz daha belirgin farklarda ayakkabı yükseltmesi gündeme gelebilir.
Büyümesi devam eden çocuklarda ise büyüme yönlendirme yöntemleri değerlendirilir. Bu yöntemde uzun taraftaki büyüme plağı kontrollü şekilde yavaşlatılır. Böylece kısa taraf zamanla aradaki farkı kapatır. Kelepçe sistemi bu amaçla kullanılan seçeneklerden biridir.
Daha büyük farklarda ise kemik uzatma cerrahileri gündeme gelir. Bu süreçte eksternal fiksatörler veya kemik içinden manyetik çiviler kullanılabilir. Ayrıntılı bilgi için bacak ve boy uzatma cerrahileri sayfasını inceleyebilirsiniz. Şüphesiz her yöntemin avantajları ve sınırlılıkları farklıdır. Bu doğrultuda karar, çocuğa özel kapsamlı bir değerlendirme sonrasında verilir.
Takip Süreci ve Uzman Değerlendirmesi
Uzunluk farkı, büyüme dönemi boyunca değişkenlik gösterebilir. Bu nedenle belirli aralıklarla yapılan kontroller büyük önem taşır. Aynı zamanda eşlik eden açısal bozukluklar da bu kontrollerde değerlendirilir. Gerektiğinde bacak şekil bozukluklarının düzeltilmesi için uygulanan yöntemler de plana dahil edilir.
Ailelerin Sıkça Merak Ettiği Konular
Ailelerin en sık sorduğu konu, farkın kendiliğinden düzelip düzelmeyeceğidir. Fizyolojik küçük farklar çoğunlukla değişmeden kalır. Ancak büyüme plağı kaynaklı farklar zamanla artabilir. Bu nedenle tek bir ölçüm yerine düzenli izlem daha doğru bilgi verir.
Bir diğer önemli konu ise tedavinin zamanlamasıdır. Büyüme yönlendirme yöntemleri, ancak büyüme devam ederken etkili olabilir. Dolayısıyla bu seçeneğin değerlendirilmesi için doğru yaş aralığının kaçırılmaması gerekir. Öte yandan kemik uzatma cerrahileri farklı yaşlarda planlanabilir. Üstelik bazı çocuklarda birden fazla yöntem birlikte kullanılır.
Spor ve günlük aktiviteler de ailelerin sıkça sorduğu konular arasındadır. Çoğu çocuk, bacak boy eşitsizliği olsa da aktif yaşamını sürdürebilir. Bununla birlikte belirgin farklarda yorgunluk ve bel ağrısı gibi şikâyetler görülebilir. Bu sayede düzenli kontroller, olası sorunların erken fark edilmesini sağlar. Aynı zamanda tedavi sürecinde çocuğun okul ve sosyal yaşamı mümkün olduğunca korunur.
Prof. Dr. Güney Yılmaz, uzmanlık eğitimini Hacettepe Üniversitesi Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı’nda tamamlamıştır. Ardından ABD’de çocuk ortopedisi ile şekil bozuklukları ve kemik uzatma alanlarında üst ihtisas yapmıştır. Ayrıntılı bilgi için özgeçmiş sayfasını inceleyebilirsiniz.
Sonuç olarak bacak boy eşitsizliği, her çocukta farklı seyreden bir durumdur. Hatta aynı miktardaki fark, iki çocukta farklı yaklaşımlar gerektirebilir. Kısacası doğru ölçüm, büyümenin iyi hesaplanması ve düzenli izlem başarılı sonuçların temelini oluşturur. Konuyla ilgili sorularınız için Prof. Dr. Güney Yılmaz’a ulaşabilirsiniz.
Randevu için 0543 931 79 77 numaralı telefonu arayabilir veya WhatsApp hattı üzerinden mesaj gönderebilirsiniz. Güncel paylaşımlar için Instagram hesabını takip edebilirsiniz. Tüm iletişim bilgileri için iletişim sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
