Ayak tabanındaki kemerin normalden yüksek olması, ilk bakışta önemsiz bir farklılık gibi görünebilir. Ancak bu durum bazı çocuklarda ağrı, sık burkulma ve ayakkabı sorunlarına yol açar. Tıpta bu tabloya pes kavus (yüksek taban) adı verilir. Pes kavus, kendi başına bir hastalık olmaktan çok altta yatan bir nedenin bulgusu olabilir. Bu nedenle ayrıntılı değerlendirme büyük önem taşır.
Pes Kavus Neden Olur?
Yüksek tabanın nedenleri oldukça çeşitlidir. Öncelikle sinir ve kas sistemini etkileyen hastalıklar akla gelir. Örneğin kalıtsal sinir hastalıkları, çocukluk çağında görülen pes kavusun sık nedenleri arasındadır. Bunun yanı sıra spina bifida ve serebral palsi gibi durumlarda da bu ayak şekli gelişebilir.
Ayrıca bazı çocuklarda yüksek taban ailesel bir özellik olarak görülür. Nitekim geçirilmiş yaralanmalar veya tedavi edilmiş çarpık ayak da kemerin yükselmesine neden olabilir. Öte yandan bazı vakalarda belirgin bir neden saptanamaz. Bu doğrultuda özellikle tek taraflı veya ilerleyici yüksek tabanda nörolojik inceleme mutlaka yapılmalıdır.
Pes Kavus (Yüksek Taban) Belirtileri
Belirtiler, deformitenin derecesine ve esneklik durumuna göre değişir. Hafif vakalarda çocuk herhangi bir şikâyet bildirmeyebilir. Bununla birlikte ilerleyen durumlarda ayağın dış kenarına basma dikkat çeker. Üstelik ayak bileğinde tekrarlayan burkulmalar görülebilir.
Bunun yanı sıra ayak parmaklarında pençe görünümü gelişebilir. Ayakkabı seçiminde zorluk, topuk ve parmak altında nasır oluşumu da sık karşılaşılan bulgulardır. Hatta uzun süre ayakta kalmak veya koşmak ağrıya yol açabilir. Dolayısıyla bu belirtilerden biri fark edildiğinde uzman değerlendirmesi önerilir.
Tanı Süreci Nasıl İlerler?
Değerlendirme, ayrıntılı öykü ve fizik muayene ile başlar. Ailede benzer ayak yapısı olup olmadığı mutlaka sorgulanır. Ardından ayağın esnekliği ve topuğun duruşu incelenir. Özel blok testleri, deformitenin hangi bölümden kaynaklandığını anlamaya yardımcı olur. Ayakta çekilen ayak grafileri ise kemik yapının ayrıntılı değerlendirilmesini sağlar. Gerekli durumlarda sinir iletim çalışmaları ve omurga MR görüntülemesi istenebilir.
Tedavi Yaklaşımları
Tedavi planı; nedene, çocuğun yaşına ve ayağın esneklik durumuna göre belirlenir. Esnek ve hafif vakalarda tabanlık ve fizyoterapi gibi cerrahi dışı yöntemler değerlendirilir. Bu sayede ağrının azaltılması ve basınç dağılımının dengelenmesi hedeflenir.
Diğer yandan ilerleyici veya ağrılı vakalarda cerrahi seçenekler gündeme gelebilir. Bu seçenekler arasında yumuşak doku gevşetmeleri ve tendon transferleri bulunur. Daha sert deformitelerde ise kemik düzeltme ameliyatları uygulanabilir. Şüphesiz her yöntem, çocuğun büyüme potansiyeli dikkate alınarak planlanır.
Takip ve Uzun Dönem Süreç
Pes kavus (yüksek taban), özellikle nörolojik bir nedene bağlıysa zamanla ilerleyebilir. Bu nedenle tedavi sonrasında da düzenli kontroller sürdürülür. Böylece ayağın şeklindeki değişiklikler erken dönemde fark edilir.
Takip sırasında ayağın esnekliği, kas gücü ve yürüyüş biçimi değerlendirilir. Ayrıca ayakkabı aşınma biçimi de önemli ipuçları verebilir. Örneğin ayakkabının dış kenarında belirgin aşınma, ayağın dışa yüklendiğini gösterebilir. Bunun yanı sıra ayak bileği burkulmalarının sıklığı da kayıt altına alınır.
Kontrollerde gerektiğinde grafiler tekrarlanabilir. Bu sayede kemik yapıdaki değişiklikler karşılaştırmalı olarak izlenir. Dolayısıyla tedavi planı, çocuğun büyümesine göre güncellenebilir.
Altta yatan nedenin tedavisi ve izlemi, farklı branşlarla birlikte yürütülebilir. Nitekim çocuk nörolojisi ile iş birliği, pek çok vakada süreci doğrudan etkiler. Öte yandan fizyoterapi programları da kas dengesinin korunmasına yardımcı olur. Aynı zamanda ailelerin çocuğun ayak şikâyetlerini düzenli olarak gözlemlemesi önemlidir. Kısacası pes kavusta başarılı sonuç, tek seferlik bir tedaviden çok sürekli bir izlemle elde edilir. Bu sayede çocuğun günlük ve sportif yaşamı en iyi şekilde desteklenir.
Prof. Dr. Güney Yılmaz, uzmanlık eğitimini Hacettepe Üniversitesi Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı’nda tamamlamıştır. Ardından ABD’de çocuk ortopedisi ile şekil bozuklukları ve kemik uzatma alanlarında üst ihtisas yapmıştır. Ayrıntılı bilgi için özgeçmiş sayfasını inceleyebilirsiniz.
Sonuç olarak pes kavus (yüksek taban), çoğu zaman altta yatan bir nedenin işaretidir. Bu nedenle yalnızca ayağın değil, tüm sinir ve kas sisteminin değerlendirilmesi gerekir. Kısacası erken tanı ve düzenli takip, ayak sağlığının korunmasına önemli katkı sağlar. Konuyla ilgili sorularınız için Prof. Dr. Güney Yılmaz’a ulaşabilirsiniz.
Randevu için 0543 931 79 77 numaralı telefonu arayabilir veya WhatsApp hattı üzerinden mesaj gönderebilirsiniz. Güncel paylaşımlar için Instagram hesabını takip edebilirsiniz. Tüm iletişim bilgileri için iletişim sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
