Yürümeye başlayan pek çok çocukta bacakların hafifçe dışa doğru eğri görünmesi doğaldır. Ancak bazı çocuklarda bu eğrilik zamanla düzelmez, hatta belirginleşir. Bu durumun önemli nedenlerinden biri Blount hastalığı (O bacak) olarak bilinir. Blount hastalığı, kaval kemiğinin üst ucundaki büyüme plağının iç kısmında büyümenin bozulmasıyla ortaya çıkar. Dolayısıyla erken tanı, ilerleyici deformitenin önlenmesi açısından büyük önem taşır.
Fizyolojik O Bacak ile Blount Hastalığı Arasındaki Fark
Bilindiği gibi bebeklik döneminde bacakların O şeklinde olması normal gelişimin bir parçasıdır. Bu fizyolojik eğrilik genellikle iki yaş civarında kendiliğinden düzelir. Ardından bacaklar bir süre X şekline döner ve zamanla düzleşir.
Blount hastalığında ise tablo farklıdır. Eğrilik genellikle tek tarafta daha belirgindir veya iki taraf arasında fark bulunur. Ayrıca yaşla birlikte azalmak yerine artış gösterir. Bunun yanı sıra kaval kemiğinde içe dönüklük ve diz çevresinde açısal bozukluk eşlik edebilir. Bu nedenle iki yaşından sonra devam eden eğriliklerin uzman tarafından değerlendirilmesi gerekir. Konuyla ilgili ayrıntılar için çocuklarda içe basma ve bacak eğriliği yazımıza göz atabilirsiniz.
Blount Hastalığı Türleri ve Risk Faktörleri
Hastalık, başlangıç yaşına göre iki ana gruba ayrılır. Erken başlangıçlı tip, genellikle dört yaşından önce fark edilir ve çoğunlukla iki taraflıdır. Geç başlangıçlı tip ise ergenlik döneminde ortaya çıkar ve sıklıkla tek taraflıdır.
Hastalığın nedeni tam olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte büyüme plağının iç kısmına binen aşırı yükün önemli rol oynadığı düşünülür. Örneğin erken yürüme ve vücut ağırlığının yüksek olması risk faktörleri arasında sayılır. Nitekim kalıtsal yatkınlığın da bazı ailelerde etkili olabileceği bildirilmektedir.
Tanı Süreci Nasıl İlerler?
Değerlendirme, ayrıntılı öykü ve fizik muayene ile başlar. Öncelikle çocuğun yürüyüşü, diz hizası ve bacak uzunlukları incelenir. Ardından ayakta çekilen tüm bacak grafisiyle eğriliğin kaynağı belirlenir. Grafilerde ölçülen bazı açılar, fizyolojik eğrilik ile Blount hastalığını ayırmada yol gösterir. Ayrıca büyüme plağındaki değişiklikler evrelendirilerek hastalığın ilerleme düzeyi saptanır. Gerekli durumlarda MR gibi ileri görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir.
Blount Hastalığı (O Bacak) Tedavi Seçenekleri
Tedavi planı; çocuğun yaşına, hastalığın evresine ve eğriliğin derecesine göre belirlenir. Çok küçük yaştaki erken evre çocuklarda ortez uygulaması değerlendirilebilir. Öte yandan ilerleyen vakalarda cerrahi yöntemler gündeme gelir.
Büyümesi devam eden çocuklarda büyüme yönlendirme yöntemleri tercih edilebilir. Bu yaklaşımda kelepçe sistemi ile büyüme plağının dış kısmı yavaşlatılır. Böylece kemik zamanla düzleşir. Daha ileri deformitelerde ise kemiğin kesilerek düzeltildiği osteotomi ameliyatları uygulanır. Bu ameliyatlarda plak ve vida ya da eksternal fiksatörler kullanılabilir. Ayrıntılar için bacak şekil bozukluklarının düzeltilmesi sayfasını inceleyebilirsiniz.
Takip Sürecinde Nelere Dikkat Edilir?
Blount hastalığı (O bacak) tanısı alan çocuklarda düzenli kontroller büyük önem taşır. Çünkü hastalık, büyüme dönemi boyunca ilerleme eğilimi gösterebilir. Bu nedenle kontrol aralıkları çocuğun yaşına ve evresine göre belirlenir.
Takipte yalnızca eğriliğin açısı değil, bacak uzunlukları da değerlendirilir. Nitekim büyüme plağındaki bozukluk, zamanla uzunluk farkına yol açabilir. Ayrıca diz ekleminin dengesi ve yürüyüş biçimi de her kontrolde incelenir. Böylece gerekli durumlarda tedavi planı zamanında güncellenebilir.
Ameliyat sonrası dönem de dikkatli bir izlem gerektirir. Bu süreçte kemik iyileşmesi ve düzeltmenin korunması yakından takip edilir. Bunun yanı sıra fizyoterapi, eklem hareketlerinin korunmasına yardımcı olabilir. Diğer yandan tekrarlama riski nedeniyle büyüme tamamlanana kadar kontrollerin sürdürülmesi önerilir. Kısacası sabırlı ve düzenli bir takip, uzun vadeli sonuçların temelini oluşturur. Aynı zamanda ailenin her aşamada bilgilendirilmesi, süreci kolaylaştırır.
Prof. Dr. Güney Yılmaz, uzmanlık eğitimini Hacettepe Üniversitesi Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı’nda tamamlamıştır. Ardından ABD’de çocuk ortopedisi ile şekil bozuklukları ve kemik uzatma alanlarında üst ihtisas yapmıştır. Ayrıntılı bilgi için özgeçmiş sayfasını inceleyebilirsiniz.
Sonuç olarak her O bacak görünümü Blount hastalığı anlamına gelmez. Bununla birlikte iki yaşından sonra süren veya artan eğrilikler mutlaka değerlendirilmelidir. Kısacası erken tanı ve doğru zamanlama, tedavi sürecini kolaylaştırır. Konuyla ilgili sorularınız için Prof. Dr. Güney Yılmaz’a ulaşabilirsiniz.
Randevu için 0543 931 79 77 numaralı telefonu arayabilir veya WhatsApp hattı üzerinden mesaj gönderebilirsiniz. Güncel paylaşımlar için Instagram hesabını takip edebilirsiniz. Tüm iletişim bilgileri için iletişim sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
