Femur başı epifiz kayması (FBEK), uyluk kemiğinin (femur) kalça eklemini oluşturan üst ucunun büyüme kıkırdağı bölgesinden kayması ya da kırılmasıyla ortaya çıkan ciddi bir ortopedik sorundur. Erkek çocuklarda ve ergenlik döneminde daha sık görülen bu durumun erken tanınması, kalça ekleminde oluşabilecek kalıcı hasarları önlemek açısından son derece önemlidir.
Çocuğunuzda kalça veya diz ağrısı mı var? Erken değerlendirme için Prof. Dr. Güney Yılmaz ile iletişime geçebilirsiniz.
Femur Başı Epifiz Kayması (FBEK) Nedir?
Femur başı, uyluk kemiğinin kalça yuvasına (asetabulum) oturan yuvarlak üst kısmıdır. Büyüme çağında bu baş ile kemiğin gövdesi arasında büyüme plağı adı verilen kıkırdak bir bölge bulunur. FBEK’ta bu plak, mekanik stres veya hormonal nedenlerle zayıflar ve femur başı yerinden kayar; kemiğin gövde kısmı ise öne-dışa doğru yer değiştirir. Sonuçta kalça yuvası içinde kalması gereken femur başı ile uyluk kemiği arasında patolojik bir açılanma oluşur.
Hastalık çoğunlukla 10–16 yaş aralığında, büyüme atağının yaşandığı dönemde ortaya çıkar. Erkeklerde kız çocuklara kıyasla yaklaşık iki kat daha sık gözlenir.
FBEK Neden Ortaya Çıkar? Risk Faktörleri
Femur başı epifiz kaymasının tek bir nedeni yoktur; birden fazla faktörün bir arada büyüme plağını zayıflattığı düşünülmektedir:
Obezite: En belirgin risk faktörüdür. Aşırı vücut ağırlığı, büyüme plağı üzerindeki kayma kuvvetlerini artırır. Günümüzde çocukluk çağı obezitesindeki artışla birlikte FBEK vakalarının da çoğaldığı dikkat çekmektedir.
Endokrin (hormon) hastalıkları: Hipotiroidizm, büyüme hormonu eksikliği veya tedavisi, hipogonadizm ve renal osteodistrofi büyüme plağını zayıflatabilir.
Genetik yatkınlık: Ailede FBEK öyküsü riski artırmaktadır.
Anatomik faktörler: Kalça ekleminin yapısal özellikleri de etkili olabilir.
⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Durum FBEK, altta yatan ciddi bir travma olmaksızın da gelişebilir. Çocuğunuzun herhangi bir düşme ya da darbe yaşamadan kalça veya diz ağrısı yaşaması durumunda bir çocuk ortopedi uzmanına başvurulması önerilir.
FBEK Belirtileri Nelerdir?
Femur başı epifiz kaymasının en sık görülen belirtisi kalça, kasık veya uyluk ağrısıdır. Ancak dikkat çekici bir nokta, bazı çocuklarda ağrının yalnızca diz önünde hissedilmesidir. Bu durum tanının gecikmesine yol açabilir; çünkü çocuk diz ağrısıyla farklı hekimlere başvurabilir, dize yönelik görüntülemeler yapılabilir ve asıl sorun olan kalça gözden kaçabilir.
Kayma Tipi
Başlangıç
Ağrı Şiddeti
Yürüme
Akut
Ani, < 3 hafta
Şiddetli
Yürüyemez
Kronik
Yavaş, > 3 hafta
Orta–hafif
Aksayarak yürür, ayak dışa döner
Akut-on-kronik
Kronik zemin + ani alevlenme
Şiddetli
Yürüyemez
Kronik FBEK’lı çocuklarda ayakların belirgin şekilde dışa dönük olduğu yürüyüş bozukluğu ve etkilenen taraftaki kalçada içe rotasyon hareketinin kısıtlılığı tipik bulgulardır. Dikkatli bir fizik muayene, tanıdan şüphelenmek için genellikle yeterlidir.
FBEK Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı için öncelikle kalça ekleminin direkt grafisi (ön-arka ve “frog-leg” yan pozisyon) çekilir. Çoğu vakada bu görüntüleme yeterlidir. Kaymanın tam olarak değerlendirilemediği şüpheli durumlarda manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ile kalça daha ayrıntılı incelenir; MRG aynı zamanda femur başının kanlanmasını da değerlendirme imkânı sunar.
Önemli Not: Diz şikâyetiyle başvuran ergenlik çağı çocuklarda, dizde patoloji saptanamadığında mutlaka kalça grafisi de istenmelidir.
Femur Başı Epifiz Kayması Tedavisi
FBEK, cerrahi tedavi gerektiren bir hastalıktır; koruyucu önlem veya ilaç tedavisiyle ilerlemesi durdurulamaz. Tanı konulduğu andan itibaren çocuğun etkilenen kalça üzerine yük vermemesi ve koltuk değneği veya yürüteç gibi bir yardımcı cihaz kullanması gerekir.
1. In Situ Vida Fiksasyonu (Yerinde Stabilizasyon)
Hafif ve orta dereceli kaymalarda en sık tercih edilen yöntemdir. Femur başı içine, kaymayı önleyici bir ya da iki adet kanüllü vida yerleştirilir. Böylece büyüme plağı kapatılarak daha fazla kayma engellenir. Kısa süreli bir cerrahi girişim olan bu yöntem, komplikasyon riski açısından diğer seçeneklere kıyasla avantajlıdır.
2. Femur Başının Yerine Yerleştirilmesi
Şiddetli kaymalarda ya da özel endikasyonlarda femur başını anatomik konumuna geri getiren osteotomi ameliyatları uygulanabilir. Bu işlemler daha kapsamlı ve komplikasyon riski daha yüksek girişimler olup tedavi seçimi, kaymanın derecesi ve hastanın genel durumuna göre aile ile ayrıntılı biçimde konuşularak birlikte karar verilir.
Karşı Tarafın Profilaktik Vidalanması
Küçük yaşta tanı alan ya da endokrinolojik hastalıkla birlikte seyreden FBEK vakalarında hastalığın her iki kalçada da görülme riski yüksektir. Bu hastalarda etkilenen tarafın ameliyatıyla eş zamanlı olarak karşı, sağlıklı kalçaya da koruyucu amaçlı vida uygulanabilir.
Tedavi seçenekleri hakkında bilgi almak için Prof. Dr. Güney Yılmaz‘ın kliniğine ulaşabilir ya da muayenehane konumunu haritada görüntüleyebilirsiniz.
Gecikmiş ya da yetersiz tedavi edilmiş FBEK vakalarında ciddi komplikasyonlar gelişebilir:
Avasküler Nekroz (Osteonekroz): Femur başının kan dolaşımının bozulması sonucu başın bir bölümünün ya da tamamının çökmesi ve şekil bozukluğu gelişmesidir. Uzun vadede ağrı ve kalça artritine yol açabilir.
Kondrolizis: Kalça eklemindeki kıkırdağın yaygın kaybıdır. Eklem hareket açıklığında ciddi kısıtlılık ve ağrıya neden olur.
Kalça Artriti: Her iki komplikasyon da erken yaşta kalça eklem yıpranmasına ve ilerleyen dönemde kalça protezi gerektirebilecek artrite zemin hazırlayabilir.
🕐 Neden Erken Tanı Bu Kadar Önemli? FBEK, aciliyet gerektiren bir ortopedik durumdur. Ne kadar erken tanı konulur ve tedavi planlanırsa, femur başının kanlanması ve eklem bütünlüğü o kadar iyi korunur. Tanı gecikmesi komplikasyon riskini belirgin şekilde artırır.
Prof. Dr. Güney Yılmaz – Ankara Çocuk Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı
Prof. Dr. Güney Yılmaz, Ankara’da çocuk ortopedisi ve travmatolojisi alanında uzmanlık hizmeti vermektedir. Femur başı epifiz kayması başta olmak üzere gelişimsel kalça displazisi, Perthes hastalığı, bacak şekil bozuklukları ve boy uzatma cerrahileri alanlarında deneyimli bir kadro ile hizmet sunmaktadır.
Muayenehane Adresi: Barbaros Mahallesi, Tahran Caddesi No:3 Daire:6, Çankaya / ANKARA Telefon / WhatsApp:0543 931 79 77
Çocuğunuzun kalça sağlığı için uzman görüşü almak istiyorsanız kliniğimizle iletişime geçebilir ya da sosyal medya üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Evet. Femur başı epifiz kayması ilaç veya fizik tedavi ile kendiliğinden düzelmez; kaymanın ilerlemesini durdurmak için mutlaka cerrahi tedavi uygulanmalıdır. Ameliyatın tipi ve kapsamı, kaymanın derecesine göre belirlenir.
FBEK’ta ameliyat sonrası iyileşme süreci nasıldır?
Vida fiksasyonu uygulamasının ardından hastalar genellikle kısa süre hastanede kalır. İlk haftalarda yük vermeden mobilizasyon sağlanır; ardından kontrollü yük vermeye geçilir. Büyüme plağının kapanmasıyla doktor vidayı çıkarmaya karar verebilir. Süreç her hastada farklı olabilir; düzenli kontroller büyük önem taşır.
Sadece diz ağrısı olan bir çocukta FBEK olabilir mi?
Evet. FBEK’ın sık görülen bir özelliği, ağrının kalça yerine diz önünde hissettirilebilmesidir. Bunun nedeni kalça ve dizin aynı sinir yollarını paylaşmasıdır. Bu nedenle ergenlik çağında diz önünde açıklanamayan ağrısı olan çocuklarda kalça grafisi mutlaka değerlendirilmelidir.
Bu sayfa yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesi ya da tedavisinin yerini tutamaz. Kişisel teşhis ya da tedavi kararı için mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurunuz.
